Anonieme acceleratisten houden niet van helderheid

OPINIE - Het rapport ‘Better Growth, Better Climate’ van de Commissie-Calderón (de voormalige president van Mexico) maakte in allerlei landen enige furore. Dat is gezien de conclusies niet zo gek: stevig en vooral slim klimaatbeleid versterkt volgens het rapport de economische groei. Wie wil dat nou niet? En een leefbaar klimaat, en een economie die harder groeit dan zonder klimaatbeleid, op zoveel vrolijkheid is de wereld toch amper berekend?

Tot nu lieten de meeste sommen van economen zien dat klimaatbeleid groei kost. Bijzonder weinig trouwens: veel meer dan 0,06 procentpunt groeivertraging per jaar zou het niet zijn, als we de meeste modelberekeningen mogen geloven. Regeringsleiders geloofden de cijfers stellig niet, want kom op: wie zou een risicobeperkend klimaatbeleid laten liggen als dat maar 0,06 procentpunt per jaar groei zou kosten? Dat zie je niet eens terug in de jaarlijkse ruis van de getallen.

En daar komt dan de commissie-Calderón met een rapport dat nog een stap verder gaat: goed klimaatbeleid bevordert de groei.

De commissie beredeneert en berekent dat verstandig klimaatbeleid een heleboel andere baten dan enkel klimaatbaten heeft. Dat klopt. De luchtkwaliteit kan bijvoorbeeld sterk verbeteren als door dalende kolenstook de fijnstofconcentratie afneemt. Fijnstof brengt een enorme gezondheidsschade met zich mee. Vervanging van kerosinelampen in Afrika door zonne-energie en LED-lampjes scheelt ongelofelijk veel doden en gewonden. En zo is er een hele reeks van maatregelen met een positieve bijvangst.

Hartstikke goed voor de economie, en dus voor de economische groei, concluderen Calderón en de zijnen.

So far, so good, als ‘de economie’ gedefinieerd is als de manier waarop we de welvaart die ontleend wordt aan het inzetten van schaarse middelen definiëren – en niet alleen financieel, als geld en BBP zoals we nu doen. Als we ‘groei’ definiëren als toename van de echte welvaart, en niet alleen als toename van het BBP.

Maar ziedaar het probleem: ‘welvaart’ staat voor BBP, en economische groei staat voor méér BBP. In die definities en omschrijvingen worden tal van schaarsten en risico’s niet meegenomen als ze niet in geldtermen worden gemeten. Gezondheid komt pas in het BBP als iemand ziek wordt en voor behandeling moet betalen. Voorraden brandstoffen en grondstoffen die onder de grond zitten staan niet op de balans, maar worden pas bij het BBP opgeteld als ze worden gewonnen. Klimaatrisico’s tellen niet in het BBP, maar uitgaven om deze te beperken wel. Anders gezegd: een slinkende voorraad natuurlijk kapitaal zien we niet in het BBP. En een toenemende voorraad natuurlijk kapitaal, waar verschillende maatregelen van de commissie-Calderón toe leiden, zien we ook al niet.

Maar het probleem is: regeringen varen vrijwel alleen op het BBP(-groei) als kompas. De commissie-Calderón noemt de feilen van het BBP wel, maar de hoofdboodschap is toch: klimaatbeleid versterkt de groei. Om politieke redenen, zonder twijfel: het idee zal zijn dat regeringsleiders een boodschap die aansluit bij hun paradigma wél zullen slikken, en de realiteit niet.

Ik betwijfel dat. Deze politieke framing veegt immers de inherente spanning tussen economische groei (in BBP gemeten) en bescherming van ons natuurlijk kapitaal (waaronder klimaat) onder het tapijt.

Het zal mijn naïeve aard zijn: het is beter dat degenen die de kosten en baten van klimaatbeleid moeten afwegen tegen die van klimaatverandering (wie niet eigenlijk?), dat met een open oog voor de werkelijkheid doen, dan met een vertroebelde blik op die werkelijkheid. Daar zit het probleem met het rapport-Calderón: de maatregelen zijn wel goed, maar de argumentatie versluiert de realiteit. En aan die realiteit zullen we toch vroeger of later moeten wennen.

Het wachten is daarom op een commissie die de werkelijkheid open en eerlijk durft benoemen. En ook dan zal het nog wel even duren voor de bevindingen geaccepteerd worden. We hangen immers zo aan BBP-groei dat boodschappen die daar tegenin gaan onwelgevallig zijn. Anonieme acceleratisten willen niet horen dat eindeloze consumptiegroei in een eindige wereld niet kan. Zelfs niet als we zonder groei van het BBP wel eens gelukkiger zouden kunnen worden dan met.

Deze column verscheen eerder op Energiepodium.nl.

  1. 1

    Eens dat groei vast hangt aan de BBP in het huidige denken.

    Maar in de tijd dat ik nog studeerde in een groene richting, probeerde men natuurwaarden te vangen in het frame van de geldeconomie. De boer als parkwachter en daar kon je geld aan hangen als betaling. Een subsidie zouden sommigen zeggen, een salaris zeggen anderen. Een bos had een natuurwaarde die in geld uit te drukken zou zijn.

    Dat heeft wel iets gewerkt maar het heeft nooit geleidt tot een hoge waardering van de natuur omdat mensen nu eenmaal liever een groot landhuis neerzetten op een oppervlakte van 1 ha dan het bos laten staan. Wonen in vinex-wijken is voor het plebs, niet voor de groten. Of zoals ik het zelf heb gezien: rond Apeldoorn werd een half ha bos gekapt om een paardenbak te maken voor de hobby van mevrouw. Kwestie van prioriteiten. En idd, van geld!

    Die geld-meting van natuur (klimaat impliciet) moet eerst op orde komen voordat er überhaupt gemeten kan worden met geld. Economisch denken in geld is blijkbaar de standaard voor de eenvoudigen (in casu politici). Maar druk dan ook alles in geld uit en zorg dat je juiste taxatiemethoden hanteert.

    En als je niet kunt taxeren faalt het systeem.

  2. 2

    Ik moet zeggen dat ik na het lezen van de titel stond te springen om het artikel te lezen. Mooi dat met het duidelijk maken ervan wordt gewacht tot de op één na laatste zin, zodat je slechts tot die tijd totaal geen idee hebt wat de titel in godsnaam met het stuk te maken heeft.

    Extragratis pro-tip: Titels zijn belangrijk, en er lezen ook mensen mee via de RSS-feed. Als je doel is dat je stukken NIET gelezen worden, dan ben je daar ruimschoots in geslaagd.

  3. 3

    @2: Het artikel gaat over economische groei, klimaatbeleid, klimaatverandering en het is van de hand van Jan Paul van Soest. Als je dan nog niet wil lezen om te begrijpen wat hij wil zeggen hoef je het ook helemaal niet te lezen want dan diskwalificeer je jezelf. Ik ben geen groupie maar je mag de man toch best het krediet geven dat hij verdient.

  4. 5

    @3: Hoe is dat relevant? De meeste mensen weten niet wie Van Soest is, en uit de titel kan je totaal niet halen waar het artikel over gaat. Althans niet voor mensen die de term “acceleratisten” niet kennen, en dat is, vermoed ik, zo’n 99%.

    RSS-lezers zien vaak alleen de titel, en die gaan daar echt niet op klikken. Dat is gewoon algemene kennis.

    Het artikel zelf is prima te pruimen, overigens, maar die titel, he. Sargasso wil wel graag wat lezers overhouden.

  5. 6

    Het doel van klimaatbeleid is de stijging van de CO2 concentratie af te remmen. Niets meer niets minder. Wie er economie, groei, of niet groei, schaarste, duurzaamheid en weet ik wat niet meer er bij gaat slepen gaat volledig verzanden. Progressieven willen veel geld uit geven en conservatieve mensen willen op de centjes passen en zo zijn er nog wel een aantal neven discussies. Vergeet het maar. Hou het simpel. Mondiaal afspraken maken en die maatregelen uitvoeren.

  6. 9

    Maar de klimaatcrisis is misschien eigenlijk al een beetje voorbij. Europa, US maar vooral China zijn best goed bezig. Als aan het eind van het jaar nog een paar landen aansluiten en de klimaatgevoeligheid ook nog een beetje meevalt dan moet JPvS gaan uitkijken naar een nieuwe hobby….

  7. 11

    Gronk: @10: Als we alle al uitgevoerde en uitstaande maatregelen bij elkaar op tellen dan kunnen we wellicht al zo rond 2050 stabiliseren. Dat zou geweldig zijn want dan zetten wij als mensheid onze eerste stapjes op weg naar klimaatbeheersing. Tot 2200 zal het nog wel eens stukje warmer kunnen worden. Maar onder de 2- 3C blijven zou zeker moeten kunnen lukken. De Noordpool zal in de zomer wel eens bijna ijsvrij kunnen worden. Ik ben zelf niet zo gehecht aan dat ijs en zou dat nu niet direct als een grote ramp willen betitelen.