Airbnb: niks deeleconomie

ANALYSE - Het concept ‘deel-economie’ is een eigen leven gaan leiden – niet alleen bij consumenten en slimme ondernemers, maar ook bij bestuurders en beleidsmakers. Naïevelingen denken dat de deeleconomie uitsluitend een sociaal verschijnsel is waar mensen elkaar belangeloos helpen door hun eigen bezittingen te delen. Er zijn mooie initiatieven waarvoor dat geldt, maar de grootste namen uit de ‘deeleconomie’ zijn gewoon bedrijven.

Deeleconomie is hip en hot. Niet omdat iedereen er aan doet, maar omdat het succes van enkele grote spelers de hoofden op hol brengt. De deeleconomie zorgt voor innovatie, welvaart, werkgelegenheid, een beter milieu en draagt bij aan een kleinere overheid. Althans, dat roept de VVD in Amsterdam, die vindt dat de stad nog wel een stapje verder kan gaan om de volle potentie van de deeleconomie in Amsterdam maximaal benutten. Ondernemers die met deeleconomie-initiatieven van start willen, ervaren regeldruk, aldus Marja Ruigrok en Marianne Poot (beiden VVD), maar: “goede ondernemers zijn vindingrijk en het is dus logisch dat ze steeds opnieuw manieren verzinnen om de door de overheid opgelegde regels te omzeilen.” Blijkbaar zijn de juridische conflicten die Uber veroorzaakt en de klachten over Airbnb een verschijnsel dat onderdeel is van deeleconomie.

Voor de volledigheid: ook Ruigrok en Poot vinden dat er keihard worden opgetreden tegen overlast: “de overheid moet wel haar verantwoordelijkheid nemen.” Toch stellen Poot en Ruigrok ook impliciet dat consumenten in de deeleconomie geen bescherming meer nodig hebben – daar zorgt de zelfregulering voor. Vroeger bleef slechte service of een ondermaats product vaak onopgemerkt,” aldus het tweetal, maar nu is alles een stuk transparanter dankzij het internet en apps. Ruigrok en Poot stellen ook dat er met het schrappen van overbodig geworden regels en vergunningen een gelijk speelveld ontstaat. Maar sommige regels zijn toch echt nodig – kijk naar Airbnb – en ook ‘gewone’ taxichauffeurs weten beter dan Poot en Ruigrok dat Uber juist geen level playing field wil. Uber heeft al meerdere malen aangegeven zich weinig tot niets aan te trekken van regels, laat staan van opgelegde boetes. En ja, de deeleconomie is goed voor de innovatie, stellen Ruigrok en Poot. Ik denk dat beiden geen idee hebben hoeveel bejaarde deelauto’s er via Snappcar rondrijden door de stad. Overigens wilde Snappcar zelf deze vraag ook niet beantwoorden.

Kortom, dit VVD-duo heeft er weinig van begrepen. Gewone economie en deeleconomie worden door elkaar gehaald; regels en zelfregulering zijn blijkbaar uitwisselbaar en rankings zouden zorgen voor meer transparantie. Poot en Ruigrok zouden beter moeten weten: het paradepaardje van de deeleconomie, Airbnb, heeft helemaal niets met deeleconomie te maken. In tegendeel, het is gewoon een verdienmodel voor zowel de verhuurders als het bedrijf zelf.

Wat is deeleconomie wel? Volgens de auteurs van het deeleconomieboek ShareNL bestaat deeleconomie (in de ruime zin van het woord) uit ‘economische systemen van decentrale netwerken en marktplaatsen die de waarde van onderbenutte goederen en diensten ontsluiten door vraag en aanbod direct bij elkaar te brengen waardoor traditionele institutionele tussenpersonen overbodig raken.’ In Airbnb is het maar de vraag of het om onderbenutte goederen en diensten gaat of dat deze goederen en diensten – de woonruimte – specifiek worden vrijgemaakt voor verhuur. In de ‘klassieke deeleconomie’ zou je kunnen denken aan een logeerkamer of een luchtbed in de woonkamer (waar Airbnb zijn naam aan dankt). Maar Airbnb bestaat nu vooral uit adressen waarbij de bewoner een appartement beschikbaar heeft, of zelf zijn pand verlaat om het te verhuren, of waarbij appartementen exclusief aan Airbnb worden verhuurd. Gemeente Amsterdam is helder over de definitie van vakantieverhuur: het mag alleen als je zelf de hoofdbewoner bent van locatie waar de verhuur plaatsvindt.

Terug naar Amsterdam. Eind 2015 stonden er volgens Airbnb meer dan 14.000 Amsterdamse appartementen en kamers te huur. Goed voor de economie? Ja, als je kijkt naar de baten: Airbnb-verhuurders in Amsterdam verdienden in dat jaar totaal zo’n 100 miljoen euro, gemiddeld 7.000 euro per Airbnb-adres. Airbnb rekent zowel bij verhuurder als huurder 3 procent servicekosten. Sinds februari 2015 draagt Airbnb ook toeristenbelasting af aan de gemeente: het eerste jaar goed voor circa 5,5 miljoen euro.

Dat verhuren gaat niet altijd van een leien dakje. Stalking door potentiële huurders, hacking van je Airbnb-account, schade aan je huis en/of spullen, en geconfronteerd worden met meer huurders dan zich hebben aangemeld: het waren de verhuurders zelf die met deze ervaringen naar voren kwamen, zo bleek tijdens een voorlichtingssessie voor bestaande en nieuwe verhuurders in Amsterdam. Een andere, meermalen geuite klacht over het Airbnb-platform: als je als verhuurder een potentiele huurder weigert, zak je in ranking. De onvrede hierover benadrukt het belang van het verdienmodel.

Amsterdam wil een gastvrije stad zijn en vakantieverhuur is een welkome aanvulling op andere voorzieningen, maar: “Woningen zijn in de eerste plaats bedoeld als woning,” aldus Laila Frank, werkzaam als projectcoördinator toeristische verhuur voor de gemeente Amsterdam, ook aanwezig bij de voorlichtingsbijeenkomst van Airbnb. Vakantieverhuur is in Amsterdam beperkt toegestaan en aan regels gebonden die betrekking hebben op veiligheid en overlastbeperking. De belangrijkste regels van dit moment: je moet zelf in de woning wonen, vakantieverhuur mag maximaal 60 dagen per jaar en voor maximaal 4 personen per keer. Verder is vakantieverhuur in sociale huurwoningen verboden. Dit beleid, waar ook de fel bekritiseerde MOU met Airbnb onderdeel van was, is twee jaar geleden voor het eerst vastgesteld door Gemeente Amsterdam.

Volgens Frank is de gemeenteraad op dit moment erg kritisch over de groei van vakantieverhuur. Ten opzichte van 2014 is het aantal klachten in 2015 verdubbeld en er is in zowel bestuur als onder bewoners veel te doen over de toegenomen belasting van de stad door het toerisme. Het beleid wordt nu geëvalueerd en Amsterdam, dat blijft vasthouden aan het samenwerkingsmodel met de verschillende platforms, streeft naar een betere deal met Airbnb dan er tot nu toe was. De gemeente heeft vooral behoefte aan “grip op de vakantieverhuur. Ze zijn een schakel tussen vraag en aanbod, maar geven geen data,” zei Frank. Dat gebrek aan transparantie bemoeilijkt handhaving. Het werken met vergunningen past niet in het beleid en maakt de zaak gecompliceerder: Amsterdam beschouwt vakantieverhuur door particulieren als een “lolletje”, met vergunningen kom je in de buurt van bedrijfsmatige activiteiten. Ook Shortstay – oorspronkelijk bedoeld als oplossingen voor expats – is alleen toegestaan met een vergunning en voor minimaal zeven aaneengesloten nachten. Deze vergunningen lopen in 2019 af en worden niet meer opnieuw verstrekt. Daarmee komen er weer 800 (!) woningen op de Amsterdamse woningmarkt beschikbaar, aldus Frank. Ook een tweede woning – waar je zelf dus niet staat ingeschreven als reguliere bewoner – mag je in Amsterdam niet verhuren aan toeristen.

“Handhaving gebeurt veel en fors”, legde Frank uit. Zo richt Amsterdam zich via een meldpunt onder meer op klachten en meldingen over illegale vakantieverhuur, maar ook op sleutelbedrijven: volgens Franks overtreden die regelmatig de regels. Daarnaast wordt het web ‘gescraped’, waarbij patronen in verhuurgedrag worden onderzocht. Of hiermee voldoende wordt bereikt is de vraag: zoek op locaties voor vijf, zes of zeven gasten (het kan tot en met 16+) en je vindt honderden locaties in Amsterdam, De gemeente kan alleen kan handhaven op basis van ‘heterdaadjes’. En tot slot worden mystery guests ingezet. De boetes beginnen bij 12.000 euro (ook wanneer er verhuurd wordt aan meer dan vier personen) en kunnen meerder boetes opgelegd worden. Ook kunnen panden worden gesloten of huurcontracten worden opgezegd. De vakantieverhuur was in 2015 goed voor 834 klachten, er werden 167 hotels gesloten en er werd voor meer dan een miljoen euro aan boetes uitgedeeld.

Tot zo ver de deeleconomie die Airbnb heet. Zelfregulering of een kleinere overheid? Nee, de gemeente moet juist aan het werk met handhaving en controle. De rankings hebben betrekking op huurders en verhuurders; met andere stakeholders houdt het business model van Airbnb geen rekening. Innovatie en een beter milieu? Ik zie niet wat er innovatief is aan het online afspreken dat je bij een vreemde komt slapen. Het is gewoon hotelletje spelen, zonder dat je je aan kwaliteits- en veiligheidseisen hoeft te houden die we ooit allemaal samen bedacht hebben voor de horecasector. Met meer dan 800 gemelde klachten per jaar levert Airbnb aardig wat (vuil en geluids)overlast op. En hoewel transparantie helemaal van deze tijd is, is dat nu net het punt waar Airbnb geen boodschap aan heeft: het bedrijf komt niet met volledige namen en adressen van locaties en verhuurders.

Er zijn honderden initiatieven die terecht of onterecht het predicaat deeleconomie meekrijgen. Ook innovatieve ondernemers weten dat ze met dat etiket snel op de sympathie van consumenten kunnen rekenen. De vindingrijkheid en het succes van deeleconomie-initiatieven houden niet altijd gelijke tred met kwaliteit en duurzaamheid. Bij Fiverr kan je voor het haast symbolisch bedrag van vijf dollar opdrachten uitzetten. Bijvoorbeeld het ontwerpen van een logo, of het vertalen van een paar honderd woorden. De bedragen staan vast, de omvang van de ‘gig’ varieert en wordt bepaald door de mensen die hun diensten aanbieden. Je moet wel opletten met wie je zaken doet. Als je een logo laat ontwerpen, kan het zo maar zijn dat het logo al bestaat – en dat je ontwerper voor vijf dollar vooral een kopieertrucje heeft gedaan. En als je terug wil naar de opdrachtnemer, moet je niet verbaasd zijn dat deze niet meer bestaat. Als er iets misgaat in de dienstverlening, en de opdrachtnemer is gevlogen, krijg je een tegoed voor een volgende keer. Ofwel: ook bij een wanprestatie ben je je geld kwijt. In het businessmodel van Fiverr is het nemen (of delen) van verantwoordelijkheid voor de bemiddelende rol niet inbegrepen. Delen is mooi, maar niet alles in de deeleconomie is wat het lijkt te zijn.

Dit artikel verscheen eerder op Toii en is een uitgebreidere versie van het stuk dat eerder in Het Parool verscheen.

  1. 1

    deze man heeft er echt niets van begrepen. Zodra de kleine man ineens een centje kan verdienen en nog een betere service (vaak voor minder) kan verlenen dan the big boys is er ineens een probleem.

    Bij air bnb is overheidsingrijpen niet eens bij nodig, aangezien deze communities al een sterk reinigend vermogen hebben. Enkele slechte verhalen vertellen is smerige retoriek om je punt te behalen. Air bnb doet aan verzekeren, opleiden en laat geen uitbaters toe die niet aan het bed and breakfast concept voldoen. tel daar de sterke community bij op en je ziet een systeem wat beter werkt dan de truukjes die hoteluitbaters gebruiken om de prijzen op te drijven. de deel economisten zijn een stuk transparanter en laten mensen die veel te veel kwijt zijn aan woonlasten toe om een extra centje te verdienen. ideaal toch? en helemaal als je zelf er al op uit wilde gaan.

    overigens ben ik zelf geen air bnber, maar ik vind het wel heel frappant dat er altijd problemen geschetst worden op casus van enkele ongevallen die ook bij de ‘professionele’ jongens vaak genoeg voor komen.

  2. 2

    @1: Wat een raar betoog. Airbnb is de big boys. Verder val je precies in herhaling met de VVD’ers uit het stukje; regels en zelfregulering zijn blijkbaar uitwisselbaar. Dat regels er met een reden zijn (consumentenveiligheid, arbo, milieu), vergeet je voor het gemak. Daar helpt “de sterke community” (ik denk eerder los zand) ook niet tegen en de consument zelf geeft ook geen rating op deze punten, dus er is geen enkel reinigend vermogen. Met Uber is dat vanwege de eigenschappen van de betreffende dienst nog veel erger.

  3. 3

    @2: Die vergat ik niet, Air BnB geeft uitstekende richtlijnen voor veiligheid. Overigens is AirBnB geen ‘big boy’, slechts een ‘middle man’. Airbnb heeft geen gecontroleerde macht op de toerisme sector en doet niet aan kartels in de vorm van niet transparante prijswijzigingen (die vaak door middel van je IP adres opgehoogd worden) Ja, het is de verantwoordelijkheid van de uitbater om hier rekening mee te houden. Maar dat betekent niet dat een uitbater uit het reguliere circuit zich hier wel altijd aan houdt.

    Daarbij, op Air BnB is het reinigende vermogen veel sterker dan dat van een inspecteur, die niet regelmatig op bezoek komt of simpelweg om de tuin geleid kan worden. De afnemer kan namelijk de verhuurder regelrecht de grond inboren zolang ze een goede reputatie hebben. En daar draait het om in de deeleconomie, het groeien van je sociale kapitaal om zo je waarde te doen stijgen in plaats van zoveel mogelijk rendement eruit slaan voor minimale effort..

    Om een recent voorbeeld te pakken uit de taxi industrie:
    http://denhaagfm.nl/2016/04/12/woede-over-weigeren-blinde-vrouw-met-geleidehond-in-taxi/

    Taxi’s zijn geheel in de greep van toezichthouders en regulatie maar toch is bovenstaand voorbeeld een greep uit het leed van reguliere taxidiensten.

  4. 4

    Dit is wel de kern van het betoog:
    ”Innovatie en een beter milieu? Ik zie niet wat er innovatief is aan het online afspreken dat je bij een vreemde komt slapen. Het is gewoon hotelletje spelen, zonder dat je je aan kwaliteits- en veiligheidseisen hoeft te houden die we ooit allemaal samen bedacht hebben voor de horecasector.”
    Gewoon regels die ooit voor een goede reden zijn opgesteld, ontwijken ten bate van winst. Niet meer en niets minder en heeft helemaal niks te doen met delen of innovatie.

  5. 5

    Het is interessant om te zien hoe het fenomeen deeleconomie zich langzaam van utopisch links hipsteridealisme in Silicon Valley (mensen helpen elkaar, grote bedrijven zijn niet meer nodig) verschuift naar libertair rechts (vermogende mensen en grote bedrijven verdienen veel geld zonder dat een overheid ze lastig kan vallen met regels en belastingen).

    Waar het woord deeleconomie origineel nog redelijk de lading dekte van wat men hoopte dat het uiteindelijk zou worden, is het nu verworden tot een eufemisme voor een alternatief businessmodel waarbij de grootste winsten nog altijd naar de grote bedrijven gaan, maar de werknemers nog een beetje verder kunnen worden uitgeknepen. Fijn voor consumenten die voor minder geld meer kunnen doen, maar een groot deel van dat minder geld gaat wel ten koste van mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt.

    En die nieuwe businessmodellen leiden ook nog eens tot lagere belastingopbrengsten. De winst van Uber en Airbnb wordt in de VS (nauwelijks) belast, niet in Nederland. En hoeveel amateurhoteliers geven netjes alle inkomsten door aan de belastingdienst? En hoe worden lagere belastingopbrengsten gecompenseerd? Besparen kan de overheid natuurlijk het makkelijkst op vangnetten en subsidies voor hen die het het meest nodig hebben. En ook extra belasting innen is het makkelijkst bij de grote groep niet-al-te-veelverdieners.

  6. 6

    Ter verduidelijking: ik ben niet tegen vernieuwende businessmodellen en snap dat oude businessmodellen en de bijbehorende werknemers en arbeidsvoorwaarden kunnen verdwijnen. Maar een laissez-faire waarbij de grote tech-bedrijven gewoon maar hun gang kunnen gaan en de arbeiders de dupe zijn heeft niet mijn voorkeur.

    Er zijn nu eenmaal regels nodig om taxi-diensten en slaapplekverhuur veilig en zonder al te veel overlast voor de omgeving te laten plaatsvinden. Daarnaast moeten mensen die werken om andere mensen nog rijker te maken ten minste een fatsoenlijk leefbaar loon ontvangen plus een vorm van sociale zekerheid lijkend op wat we in de tweede helft van de vorige eeuw met veel moeite hebben opgebouwd.

  7. 7

    Veel kritiek op AirBnB vind ik redelijk. Alleen snap ik de strekking van dit artikel niet zo (“AirBnB is geen deeleconomie”).

    Want volgens de auteur

    Wat is deeleconomie wel? Volgens de auteurs van het deeleconomieboek ShareNL bestaat deeleconomie (in de ruime zin van het woord) uit ‘economische systemen van decentrale netwerken en marktplaatsen die de waarde van onderbenutte goederen en diensten ontsluiten door vraag en aanbod direct bij elkaar te brengen waardoor traditionele institutionele tussenpersonen overbodig raken.’

    duidelijk

    en:
    In Airbnb is het maar de vraag of het om onderbenutte goederen en diensten gaat of dat deze goederen en diensten – de woonruimte – specifiek worden vrijgemaakt voor verhuur.

    met het antwoord
    Maar Airbnb bestaat nu vooral uit adressen waarbij de bewoner een appartement beschikbaar heeft, of zelf zijn pand verlaat om het te verhuren, of waarbij appartementen exclusief aan Airbnb worden verhuurd.

    Komt wat uit de lucht vallen. Ik ken zo vijf Amsterdammers die het niet zo gebruiken. In die gevallen ging de bewoner/eigenaar op vakantie waardoor de woning onbenut raakte. Misschien doet de meerderheid van de aanbieders het zo als hier beschreven. Dat zou de auteur moeten onderbouwen.

    De stelling van de auteur staat of valt met het effect van AirBnb op de (Amsterdamse) huizenmarkt: onttrekt AirBnb (huur)woningen aan de voorraad? Dat is in theorie mogelijk alleen ik kan het mij niet goed voorstellen. Woningen die nu zeer tijdelijk aan koopkrachtige toeristen worden verhuurd zouden zonder AirBnB niet automatisch beschikbaar komen voor lager opgeleide natives.

  8. 8

    @3: “Air BnB geeft uitstekende richtlijnen voor veiligheid.”
    Waar maak ik me ook zorgen over. Alle verhuurders lezen die richtlijnen en voldoen er meteen aan, ook als het wat kost. En zo niet dan komt AirBnB regelmatig langs om ze te controleren en te schrappen als er niet voldaan wordt.

    “Overigens is AirBnB geen ‘big boy’, slechts een ‘middle man’”
    Het één sluit het ander niet uit. Het bedrijf heeft een waarde van 25 miljard.

    “Daarbij, op Air BnB is het reinigende vermogen veel sterker dan dat van een inspecteur, die niet regelmatig op bezoek komt of simpelweg om de tuin geleid kan worden.”
    Hoe vaak komt AirBnB langs en hoe voorkomen ze om de tuin geleid te worden als het om veiligheid of arbeidsvoorwaarden gaat?

    “De afnemer kan namelijk de verhuurder regelrecht de grond inboren zolang ze een goede reputatie hebben.”
    En waarop zal de afnemer vooral waarderen? Ik denk prijs, iets dat nogal op gespannen voet staat met veiligheid en arbeidsvoorwaarden (want die kosten geld).

  9. 9

    @8: Airbnb heeft geen baat bij prijzencircussen omdat zowel de huurder en verhuurder een gelijkmatige rol krijgen, waarbij de verhuurder ondersteund wordt in het leveren van een goede service.

    Daarbij is de huurder in dit geval de inspecteur. Als het er niet pluis is dan hoor je dat snel genoeg.

    En ik kan zien dat je geen AirBnB gebruiker bent aangezien je dus niet de verschillende schalen kent waarop een review gebaseerd moet worden. Lekker typisch ouwe linkse zeik hier.